Ένα μεσαιωνικό χωριό στη νοτιοδυτική Χίο, στα μαστιχοχώρια, χτισμένο σαν κάστρο μέσα σε μια κλειστή κοιλάδα. Έχει 293 μόνιμους κατοίκους και τον δικό του κάμπο γύρω του, φυτεμένο με μαστιχόδεντρα. Ο αγώνας περνάει μέσα από το χωριό και τον κάμπο.
Τα Μεστά πήραν τη σημερινή τους μορφή στα χρόνια της Γενουατοκρατίας (1346–1566). Οι Γενουάτες μάζεψαν τους αγρότες της περιοχής σε οχυρωμένους οικισμούς, για να ελέγχουν την παραγωγή της μαστίχας και να τους προστατεύουν από τους πειρατές. Το χωριό χτίστηκε σε σημείο που δεν φαίνεται από τη θάλασσα.
Ο οικισμός έχει σχήμα πενταγώνου. Τα εξωτερικά σπίτια είναι κολλητά το ένα στο άλλο και στο ισόγειο δεν είχαν πόρτες ούτε παράθυρα, οπότε ο εξωτερικός τους τοίχος λειτουργούσε ως τείχος. Στις γωνίες υπήρχαν μικροί κυκλικοί πύργοι, τα «πυργόπουλα», και η είσοδος γινόταν από μία μόνο πύλη στα βόρεια, την Πόρτα του Καπετάνιου.
Μέσα το χωριό είναι λαβύρινθος, φτιαγμένος έτσι ώστε να χάνεται όποιος δεν το ξέρει. Τα σοκάκια είναι στενά και γεφυρώνονται από πέτρινες καμάρες, τους «θόλους», που στηρίζουν τα σπίτια στους σεισμούς. Οι στέγες είναι όλες στο ίδιο ύψος, ώστε παλιά να μπορούν οι κάτοικοι να κινούνται από άκρη σε άκρη χωρίς να κατεβαίνουν στον δρόμο.
Η μεγαλύτερη εκκλησία της Χίου, χτισμένη στη θέση του παλιού κεντρικού πύργου του κάστρου. Ο πύργος κατεδαφίστηκε το 1858 και ο ναός ολοκληρώθηκε το 1868. Ξεχωρίζει για τη βοτσαλωτή αυλή του, με σχέδια από άσπρα και μαύρα βότσαλα.
Λίγο πιο έξω, ένα από τα παλαιότερα χριστιανικά μνημεία της νότιας Χίου, με χρονολογία γύρω στο 1412. Μέσα σώζεται ξυλόγλυπτο τέμπλο και μια τοιχογραφία του δικέφαλου αετού στον δυτικό τοίχο.
Ο μόνος ανοιχτός χώρος μέσα στο χωριό, δίπλα στον Μεγάλο Ταξιάρχη. Εκεί είναι τα καφενεία και οι ταβέρνες, με τοπικά φαγητά, μεστούσικο κρασί και σούμα, το απόσταγμα από σύκα και σταφύλια. Εκεί μαζεύεται ο κόσμος και την ημέρα του αγώνα.
Κάθε Καθαρά Δευτέρα το χωριό αναβιώνει το «Έθιμο του Αγά», ένα σατιρικό υπαίθριο δικαστήριο με μουσική και χορό.
Γύρω από το χωριό απλώνεται ο κάμπος, μια μικρή πεδινή κοιλάδα ανάμεσα σε βραχώδεις λόφους. Οι πλαγιές είναι δουλεμένες με παλιές ξερολιθιές και αναβαθμίδες, που κρατάνε το χώμα και μαζεύουν το νερό της βροχής, και ανάμεσά τους υπάρχουν πέτρινα πηγάδια από το παλιό υδραγωγείο.
Ο κάμπος είναι φυτεμένος με μαστιχόδεντρα, μια ξεχωριστή ποικιλία σχίνου που δίνει ρητίνη μόνο στα νότια χωριά της Χίου. Δίπλα τους καλλιεργούνται ελιές, αμπέλια και συκιές. Στις πλαγιές γύρω υπάρχουν πεύκα, πουρνάρια, κουμαριές και κυπαρίσσια.
Τον κάμπο τον διαπερνούν παλιά μονοπάτια. Το πιο γνωστό είναι το πεδινό μονοπάτι Ολύμπων – Μεστών, 2.615 μέτρα, που περνάει από το ξωκλήσι του Αγίου Αντωνίου, έχει θέα στο κάστρο και στους παλιούς ανεμόμυλους, και μπαίνει στο χωριό από παλιό λιθόστρωτο.
Δες πώς είναι ο κάμπος στις φωτογραφίες της διαδρομής.
Ο Αύγουστος στη νότια Χίο είναι ζεστός και στεγνός, με μέγιστες θερμοκρασίες συνήθως από 29 έως 35 βαθμούς και σχεδόν καθόλου βροχή. Τα μελτέμια φυσάνε τις περισσότερες μέρες και ρίχνουν αισθητά τη ζέστη το απόγευμα. Γι' αυτό και ο αγώνας ξεκινάει απόγευμα, όχι μεσημέρι.
Μέσα στο χωριό η θερμοκρασία είναι μία άλλη υπόθεση. Οι χοντροί πέτρινοι τοίχοι και τα στενά, καμαροσκέπαστα σοκάκια κόβουν τον ήλιο και κρατάνε δροσιά όλη μέρα.
Τα Μεστά είναι περίπου 35 χιλιόμετρα από τη Χώρα, στο νοτιοδυτικό άκρο του νησιού. Δίπλα είναι οι Όλυμποι και το Πυργί, και λίγο πιο πάνω η Ελάτα και η Βέσσα. Αν κάνεις διακοπές στη Χώρα ή σε κάποιο κοντινό χωριό, μπορείς να έρθεις ένα απόγευμα, για τον αγώνα ή απλώς για να δεις το χωριό.
Τρία χιλιόμετρα πιο πέρα βρίσκεται ο Λιμένας Μεστών, το επίνειο του χωριού, και οι παραλίες Αυλωνιά, Αποθήκα και Σαλάγωνα.